بررسى روايات تفسير به رأى در روايات تفسير به رأى ، نكات فراوانى كه راهگشاى مفسران و تفسير قرآن است وجود دارد كه به برخى از آنها اشارت مىرود : اول : روايات ، با صراحت تفسير به رأى را مورد نكوهش قرار داده و مجازات براى آن تعيين نموده‌اند و اين يكى از افتخارات دين اسلام است كه بين تفسير به رأى و تفسير به عقل فرق مىگذارد ، يكى را مذموم و ديگرى را ممدوح مىداند ، و نفرموده‌اند : « من فسّر القرآن بعقله كذا و كذا ؛ هر كس قرآن را با عقل خود تفسير كند مجازات دارد » و اين تأييد عقل و نكوهش استبداد در رأى مىباشد . « 1 » دوم : در روايات ، واژهء « رأى » به ضمير ( ه ) اضافه شده است و اين نهى از رأى خود شخص است ، نه رأى و نظرى كه برگرفته از ادله و منابع صحيح ؛ مانند كتاب و سنت و عقل باشد ، و اين نشان مىدهد كه رسول خدا صلّى اللّه عليه و آله و سلّم نخواسته است مسلمانان را از اجتهاد مطلق ( كه همان استنباط و نظر و برداشت مفسر بعد از رجوع به آيات ، روايات ، قرائن عقلى و منابع ديگر است ) نهى كند . سوم : در تفسير به رأى ، تفاوتى ندارد كه مفسر يك آيه را تفسير كند يا بخشى از قرآن و يا تمام آن را ، امام صادق عليه السّلام فرمود : « آية من كتاب اللّه » كسى كه يك آيه از كتاب خدا را تفسير به رأى كند كافر شده است . چهارم : برخى از روايات ؛ مانند روايت نبوى « من فسّر القرآن برأيه فاصاب الحقّ فقد أخطأ » تفسير به رأى را ، حتى در صورتى كه آن تفسير درست و صحيح نيز باشد مورد سرزنش قرار داده است و اين نشان مىدهد كه نهى از شيوهء برداشت است ، زيرا نظريه و رأى صحيح بايد قابل ستايش باشد ، نه سرزنش و مجازات . و اين نيست ، مگر به خاطر اين كه شيوهء رسيدن به اين نظريه غلط بوده است ؛ نظير اين كه مفسر شيوهء برداشتش از آيات ؛ مانند برداشت از كلام معمولى مردم ديگر باشد ، اين در حالى است كه كلام خدا اگر چه آيه آيه است اما تمام قرآن

--> ( 1 ) برگرفته از : آية اللّه مكارم شيرازى ، جزوهء تفسير به رأى ، 23 .